Artikel in Boekblad over de Valentijnprijs 2019

Twee uitgeverijen domineerden de shortlist van vijf titels, naast Z&K had ook Ellessy daar twee titels in. De laatste plek was voor uitgeverij Eigenzinnig. De Valentijnprijs werd vijf jaar geleden in het leven geroepen om meer aandacht te wekken voor het romantische boek. Want dat is nog steeds een factor van belang, maar wordt door de media doorgaans over het hoofd gezien en is in de algemene boekhandel zelden regulier aanwezig, zegt Monique Boltje, acquirerend redacteur bij Z&K, dat als onderdeel van Kok mee is gegaan naar VBK en nu ook in Utrecht zetelt.

Een deel van de boeken die Z&K uitbrengt vindt zijn weg naar de lezers middels abonnementen. De abonnees zijn meest lezers in de christelijke hoek. De secularisatie in de samenleving is hier ook zichtbaar, maar de uitgeverij blijft trendvolgend: ‘Het christelijke element zit wat minder op de voorgrond en soms is het er helemaal niet. Lezers van series zijn heel trouw, met name aan een auteur. Ze weten wat ze kunnen verwachten, maar accepteren uitstapjes.’ Naast de vertrouwde reeksen brengt Z&K ook veel modernere uit, waaronder de explicietere New Adult, een term die is komen overwaaien uit de VS. ‘Het is een modernere kant van feelgood, die we ook zo neerzetten.’

Vanouds zijn de bibliotheken grote afnemers van het romantische boek, daar is het genre populair. Uitgeverijen kregen wel te maken met grote bezuinigingen bij bibliotheken op de collecties. Bovendien begonnen bibliotheken via de KB e-boeken uit te lenen. Op dat gebied was Z&K al actief, door titels beschikbaar te stellen in de abonnementsmodellen als Kobo+ en veel eerder met bibliotheek.nl. ‘We pakken het e-boek serieus op. Al onze nieuwe titels verschijnen digitaal. Auteurs schrijven vaak series van twee, drie delen, als het eerste dan nog niet digitaal verkrijgbaar is zorgen we daar alsnog voor. Financieel merken we dat de rol van het e-boek groter wordt. Dat komt ook doordat oudere lezers het lettertype op hun tablet kunnen vergroten.’ De uitgeverij is – ‘voorlopig een beetje voorzichtig’ – ook begonnen met audioboeken van Nederlandse romanauteurs. Audio van vertaalde New Adult-fictie is al langer beschikbaar.

Abonnementen op boekenreeksen, zoals Z&K die aanbiedt, zijn zeer oud. De huidige Romanserie is voortgekomen uit de Spiegelserie uit 1937 en de VCL-serie, die in 1843 begon en in 1909 overging naar uitgeverij Kok, toen nog in Kampen. Ieder jaar verschijnen twaalf nieuwe titels, de abonnee kan die allemaal nemen of kiezen voor een selectie van acht.

Ellessy
Larry Iburg richtte in 1990 uitgeverij Ellessy op, waar hij nog steeds aan het roer staat. In de loop der jaren bracht de uitgeverij boeken uit in een grote verscheidenheid aan genres, van jeugdboeken tot thrillers. In 2006 startte EllessyRelax, een reeks familie- en liefdesromans, waarmee Iburg het genre romantische boeken een nieuwe richting instuurde.

‘Romantische boeken komen voort uit de streekroman’, zegt Iburg. ‘Daar zat altijd een christelijke ondertoon in. Niks mis mee, maar wij gingen ook boeken uitgeven van modernere auteurs, die ook maatschappelijke thema’s aansneden. Nu zijn het vooral feelgoodromans, waarin romantiek de hoofdrol speelt, maar ook elementen als spanning kunnen voorkomen.’

Minder dan de algemene boekhandel speelt voor de uitgevers van romantische boeken online verkoop en de bibliotheek een belangrijke rol. De bezuinigingen daar merkten ze dan ook meteen. Maar ook het uitlenen door bibliotheken van e-boeken heeft effect gehad. Het noopte Ellessy tot het zelf uitgeven van digitale boeken, maar alleen de backlist, zegt Iburg: ‘Nieuwe titels doen we in principe niet, in een enkel geval alleen als de auteur het echt wil. De verkoop gaat af van wat we aan papieren boeken verkopen en we hebben last van piraterij.’ Een papieren oplage bedraagt ongeveer duizend exemplaren, per jaar brengt de uitgeverij 10 tot 15 romantische titels uit.

Media besteden amper aandacht aan het genre, tot verdriet van Iburg: ‘Zijn we er voor het boek of alleen voor de literatuur?’ Zijn lezers bereikt hij op andere manier, via bloggers en vloggers, en websites: ‘Steeds meer lezers maken zelfs recensies, op festivals komen lezers handtekeningen vragen van hun favoriete auteurs. Er is veel onderling contact.’

Maar heeft dit soort wedstrijden ook nog effect op de verkopen? Dat valt volgens Iburg mee: ‘Exacte verkoopcijfers geef ik niet, maar een nominatie heeft slechts 5% meer verkoopeffect. Dat komt weer doordat er in de traditionele media geen aandacht geschonken werd aan de nominaties. Alleen op websites als Hebban en bij bloggers.’

Van de winnende titel zijn ongeveer 1.200 exemplaren verkocht. Van de andere genomineerde Z&K-titel, Een plus een is drie van José Vriens, ongeveer net zoveel. ‘Het winnen van de prijs heeft een bescheiden effect op de verkopen’, concludeert Boltje.

Gaby Rasters, die eerder ook al een boek publiceerde bij uitgeverij Bagage, heeft inmiddels voor drie boeken getekend bij Boekerij.